Ondes Martenot là gì?
Ondes Martenot là một nhạc cụ điện tử đơn âm, được phát minh bởi Maurice Martenot vào năm 1928. Nhạc cụ này được biết đến với âm thanh mềm mại, du dương và đầy cảm xúc, đôi khi gợi liên tưởng đến tiếng người hát, đàn dây hoặc thậm chí là âm thanh từ thế giới siêu thực. Người chơi nhạc cụ này được gọi là ondiste.
Lịch sử hình thành và phát triển của Ondes Martenot
Giai đoạn đầu:
Maurice Martenot – một kỹ sư viễn thông và lính thông tin trong Thế chiến I, nảy ra ý tưởng về nhạc cụ điện tử khi làm việc với các sóng radio.
1922: Ông nộp bằng sáng chế.
1928: Biểu diễn ra mắt tại Nhà hát Opéra de Paris cùng Dàn nhạc Pasdeloup với tác phẩm Poème symphonique của Dimitrios Levidis.
Phát triển rực rỡ thế kỷ 20:
Được các nhà soạn nhạc nổi tiếng như Messiaen, Honegger, Jolivet, Koechlin sử dụng.
Messiaen sáng tác Fête des belles eaux cho 6 Ondes Martenot trình diễn tại Triển lãm Thế giới 1937.
Xuất hiện trong nhạc chanson Pháp qua các ca sĩ như Édith Piaf, Jacques Brel, Léo Ferré…
Hồi sinh hiện đại:
Dừng sản xuất vào năm 1988, nhưng từ đầu những năm 2000, nhờ vào nỗ lực của các nhà sản xuất như Jean-Loup Dierstein và sự phát triển của phiên bản Ondéa, Ondes Martenot được sử dụng trở lại trong nhạc phim, rock, ambient và biểu diễn đương đại.
Cấu tạo và cách chơi Ondes Martenot
Các bộ phận chính:
Bàn phím treo lò xo: cho phép rung âm (vibrato) khi di chuyển phím theo chiều ngang.
Dây trượt (ruban): cho phép chơi glissando mượt mà.
Phím biểu cảm (touche d’expression): điều chỉnh âm lượng và biểu cảm – tương tự như vĩ đàn.
Bộ lọc âm (tiroir de timbres): cung cấp nhiều sắc thái âm thanh khác nhau.
Các loại loa đặc biệt (diffuseurs):
D1: Loa tiêu chuẩn.
D2 (Résonance): Loa có lò xo tạo hiệu ứng cộng hưởng.
D3 (Gong): Loa có màng là chiếc cồng cho âm kim loại.
Palme: Mặt đàn có dây kim loại cộng hưởng theo nguyên tắc đồng cảm âm thanh.
Âm thanh và đặc điểm nổi bật
Âm thanh của Ondes Martenot mang chất mượt mà, siêu thực, rất giàu cảm xúc.
Có thể mô phỏng từ tiếng thì thầm đến tiếng gào thét, từ âm vang trầm mặc đến cao vút bay bổng.
Được mô tả là giống với scie musicale (đàn cưa), giọng nữ cao, hoặc âm thanh đến từ “ngoài hành tinh”.
Ứng dụng trong âm nhạc và điện ảnh
Âm nhạc cổ điển và đương đại:
Olivier Messiaen, Darius Milhaud, Pierre Henry, Giacinto Scelsi, Tristan Murail...
Thomas Bloch, Christine Ott, Jonny Greenwood (Radiohead), Augustin Viard là những ondistes nổi bật hiện nay.
Trong nhạc đại chúng:
Được sử dụng bởi các nghệ sĩ như Radiohead, Daft Punk, Depeche Mode, Yann Tiersen, Marianne Faithfull, Zazie, Tom Waits…
Trong nhạc phim:
Xuất hiện trong nhiều bộ phim kinh điển và hiện đại:
There Will Be Blood (Jonny Greenwood)
Amélie (Yann Tiersen)
Mars Attacks, Enter the Void, Docteur Jivago
The Mercy, Prisoners, Deep Water, Earwig, Saint-Ex...
Ondes Martenot ngày nay
Ondes Dierstein (ra mắt 2011) hiện là bản sao chuẩn xác và được cải tiến từ mẫu cổ điển.
Được giảng dạy tại các nhạc viện hàng đầu ở Pháp (Strasbourg, Cergy, Boulogne...).
Góp mặt trong các dự án ciné-concert, sân khấu opera hiện đại, và album ambient, đương đại, pop...
Kết luận
Ondes Martenot là cây cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai của âm nhạc. Với âm thanh độc đáo, khả năng biểu cảm tinh tế và sức hút siêu thực, nhạc cụ này tiếp tục truyền cảm hứng cho các nhà sáng tác, biểu diễn và người yêu âm nhạc trên toàn thế giới.
